Eksperyment LHCb w CERN znalazł pierwsze dowody niezwykle rzadkiego rozpadu cząstek zawierających kwark piękny. Proces, którego fizycy szukali przez ponad 40 lat, zachodzi średnio raz na 10 miliardów takich cząstek i może pomóc w poszukiwaniu nieznanej fizyki.
Rozpad, który zdarza się raz na 10 miliardów
Zjawisko nazywane „Bd do mu mu” polega na tym, że cząstka z kwarkiem pięknym przekształca się w dwa miony, czyli cięższe odpowiedniki elektronów. Według przewidywań teoretycznych dzieje się tak tylko raz na około 10 miliardów cząstek pięknych. Mimo dziesięcioleci prób żaden pojedynczy eksperyment nie przedstawił wcześniej przekonujących dowodów, że ten rozpad w ogóle zachodzi.
Zespół LHCb, korzystający z zmodernizowanego detektora przy Wielkim Zderzaczu Hadronów (LHC), osiągnął istotność statystyczną 3,2 sigma. To wystarczy, by mówić o „dowodach”, ale nie o odkryciu. Fizycy cząstek zwykle wymagają pięciu sigma, by ogłosić potwierdzone odkrycie, więc potrzebne są dodatkowe dane.
Dlaczego rzadkie rozpady są tak cenne
Kwarki piękne powstają w zderzeniach w ogromnych ilościach, ale żyją zaledwie około półtora biliontowej części sekundy, po czym rozpadają się na inne cząstki. Naukowcy mierzą, jak często zachodzą poszczególne rozpady, bo na ich tempo mogą wpływać cząstki, których nie da się zaobserwować bezpośrednio w zderzaczu.
Im rzadszy proces, tym bardziej czuły na takie wpływy. Nawet niewielka różnica między przewidywanym a zmierzonym tempem rozpadu mogłaby zdradzić istnienie nowych cząstek lub sił. Na razie wynik zgadza się z Modelem Standardowym, czyli obowiązującą teorią cząstek elementarnych i ich oddziaływań. Nie ma więc sygnału, że teoria jest błędna, ale dokładniejsze pomiary mogą takie odchylenia ujawnić.
Technologia i „Zeptoświat”
Kluczowy jest krzemowy detektor pikselowy o nazwie Vertex Locator, rozwijany z dużym udziałem badaczy z Wielkiej Brytanii. Znajduje się zaledwie pięć milimetrów od wiązek LHC i pozwala dokładnie ustalić, gdzie cząstki powstały i gdzie się rozpadły. Zmodernizowany eksperyment może też zbierać dane nawet pięciokrotnie szybciej niż wcześniej.
Badacze mówią o „Zeptoświecie”, czyli skali liczonej w zeptometrach. Jeden zeptometr to miliardowa część biliontowej części metra. Fizycy podejrzewają, że to właśnie na tak małych odległościach mogą ujawnić się skutki nieznanych cząstek i oddziaływań.
Profesor Chris Parkes z Uniwersytetu w Manchesterze, który kierował kolaboracją LHCb podczas budowy modernizacji, porównał rzadkość tego rozpadu do sytuacji, w której „na pierwszej randce znajdujesz jedyną idealną osobę spośród wszystkich ludzi na Ziemi”.
Co to oznacza w praktyce
Dla przeciętnego czytelnika to wynik czysto podstawowy: nie przełoży się szybko na nowe urządzenia ani technologie. Jego wartość polega na tym, że sprawdza, czy nasz najlepszy opis materii ma luki. CERN jest międzynarodową organizacją, do której należy także Polska, a polscy naukowcy od lat uczestniczą w eksperymentach na LHC. Z przedstawionych materiałów nie wynika jednak, jaki udział w tym konkretnym pomiarze mieli badacze z Polski.
Zmodernizowany LHCb ma zbierać dane do początku lat 30., co pozwoli określić częstość tego rozpadu znacznie dokładniej. Planowana jest też kolejna rozbudowa, która zwiększyłaby tempo zbierania danych jeszcze dziesięciokrotnie. Jeśli wynik przekroczy próg pięciu sigma i nadal będzie zgodny z teorią, Model Standardowy przejdzie kolejny sprawdzian. Jeśli pojawi się rozbieżność, fizycy dostaną wskazówkę, gdzie szukać nowej fizyki.
Źródło: ScienceDaily – „CERN scientists finally find evidence of a particle decay so rare it took 40 years to detect”






